در این درس از آموزش رایگان زبان روسی، به بحث تکیه یا ضربه و به زبان روسی اودارنیه (Ударение) میپردازیم .در آموزش زبان روسی، از همان جلسات اول و پس از آموزش الفبا، تکیه جزو اولین موارد آموزشی است؛ زیرا بدون دانستن محل قرار گیری تکیه، خوانش درست کلمات روسی امکانپذیر نیست. پیش از ورود به بحث تکیهها، لازم است مرور کوتاهی بر دسته بندی الفبای سیریلیک روسی داشته باشیم تا موارد ضروری را بازگو کنیم.
همانطورکه میدانید، حروف الفبای روسی از ۳۳ حرف تشکیل شده که ۲۱ حرف آن، حروف صدادار (صامتها) و ۱۰ حرف آن را حروف مصوت یا بیصدا تشکیل میدهند. دو حرف هم که فقط علامتند و بیانگر هیچ صدایی نیستند. قسمت مورد بحث ما در بخش حروف صدادار یا مصوتها هستند که شامل دو گروه مصوتهای سخت و مصوتهای نرم میشوند. در صورت تمایل به آموزش الفبای زبان روسی حتما درس حروف الفبای روسی را بخوانید.
مصوتهای نرم شامل حروف Я – Ё – Ю – Е – И ومصوتهای سخت هم شامل حروف А – О – У – Э – Ы هستند. به این گروه گروه واکهها هم میگویند.
ضربه یا تکیه بهصورت ( ́ ) در بالای مصوتها قرار میگیرد و باعث تاکید و تشدید بیشتر روی این قسمت میشود. کلمات ممکن است شامل چندین مصوت باشند؛ اما آن مصوتی را باید با شدت و کشش بیشتری تلفظ کرد که علامت تکیه روی آن قرار داده شده باشد. مثل واژگان جدول زیر:
معنی
تلفظ
واژه
کتاب
کنیگا
кни́га
رنج و عذاب
موکا
му́ка
دست
روکا
рука́
مثالهایی از ضربه روی کلمات
در این کلمات بهترتیب حروف и درкнига و y در мука و а درрука با فشار و کشش بیشتری خوانده میشوند و اصطلاحا میگویند این حروف تکیهبر هستند. حواستان باشد که با تغییر ضربه حتی ممکن است معنای کلمه تغییر پیدا کند؛ مثل: До́ма که ضربه روی о قرار دارد و معنای آن در خانه است؛ درحالیکه در дома́ ضربه روی а قرار دارد و معنای آن خانههاست.
حالا که با مفهوم کلی ضربه آشنا شدیم، به نکات و موارد زیر توجه کنید:
اگر کلمهای تکهجایی باشد، یعنی فقط یک مصوت داشته باشد، علامت تکیه را در آن مشخص نمیکنند. مثل کلمات جدول زیر:
معنی
تلفظ
واژه
خانه
دُم
Дом
انجا
تام
Там
اینجا
توت
тут
ما
می
мы
تو
تی
ты
جنوب
یوگ
юг
چه چیزی؟
شتّ
Что
کلماتی با تنها یک مصوت و بدون نیاز به ضربه
در تمامی کلمات بالا فقط یک مصوت وجود دارد وهمگی تکهجایی هستند؛ پس نیازی به قرار دادن تکیه روی آنها نیست.
اگر در کلمهای چند а وجود داشته باشد، آن که ضربه روی آن قرار دارد با کشش بیشتری خوانده میشود؛ مانند مثالهای زیر:
توضیحات
معنی
تلفظ
واژه
دو а ابتدایی کوتاه و آخری کشیده و با تاکید خوانده میشود.
مداد
کارانداش
каранда́ш
А اول کوتاه و دومی کشیده و با تاکید خوانده میشود.
موز
بانان
Бана́н
اول کوتاه و دومی کشیده و با تاکید خوانده میشود.
کشور
اِسترانا
страна́
А اول کشیده و با تاکید و دومی کوتاه خوانده میشود.
مامان
ماما
ма́ма
اگر در کلمهای مصوت о با دیگر مصوتها بیاید و حتی چندین о وجود داشته باشد، فقط آن о که تکیهبر است اُ خوانده میشود. بقیه оها همگی آ خوانده میشوند. مثالهای جدول زیر را ببینید:
توضیحات
معنی
تلفظ
واژه
فقط о پایانی اُ خوانده میشود و بقیه آ خوانده میشوند.
شیر
مالاکو
молоко́
هر دو о خوانده میشوند و تکیه روی مصوت دیگری است.
سیب
یابلاکا
я́блоко
فقط о پایانی اُ خوانده میشود و بقیه آ خوانده میشوند.
خب
خاراشو
хорошо́
о اول آ و دومی اُ خوانده میشود.
پنجره
آکنو
окно́
о اول آ و دومی اُ خوانده میشود.
مادری
رادنوی
родно́й
О تکیهبر است و اُ خوانده میشود و مصوتهای دیگر کوتاه و بدون تاکید خوانده میشود.
اتاق
کُمناتا
ко́мната
у اگر تکیهبر باشد، کشیده و با تاکید و در غیر این صورت کوتاه تلفظ میشود. مثل:
توضیحات
معنی
تلفظ
واژه
تکیه روی у قرار دارد و آن قسمت با تاکید و کشش بیشتری خوانده میشود.
باهوش
اومنی
у́мный
ضربه روی а قرار دارد و у کوتاهتر خوانده میشود.
آنجا
تودا
туда́
У کوتاه و и با کشش بیشتری گفته میشود.
اوکراین
اوکرااینا
Украи́на
اگر ضربه روی э قرار داشته باشد، اِ خوانده میشود و در غیر این صورت گاهی ای و گاهی اِ خوانده میشود. مثل:
توضیحات
معنی
تلفظ
واژه
Э تکیهبر است؛ پس اِ خوانده میشود.
این
اِتا
э́то
Э تکیهبر نیست و ای خوانده میشود.
شاعرانه
پاایتیچسکی
Поэти́ческий
Э تکیهبر نیست و اِ خوانده میشود.
طبقه
اتاژ
эта́ж
и وы اگر تکیهبر باشند، با فشار و تاکید و طولانیتر و در غیر این صورت کوتاهتر خوانده میشوند. مثل:
توضیحات
معنی
تلفظ
واژه
اول کشیده و با تاکید و دومی کوتاه خوانده میشود.
ماهیها
ریبی
Ры́бы
تکیه روی о قرار دارد؛ پس ы کوتاه تر تلفظ میشود.
بلند
ویسوکی
высо́кий
Ы با تاکید وکشش و и بدون تاکید خوانده میشود.
یادگرفتن
وی اوچیت
вы́учить
И با تاکید و کشش و а کوتاه گفته میشود.
پختن
واریت
вари́ть
اول کوتاه و دومی کشیده و با تاکید تلفظ میشود.
دیدن
ویزیت
визи́т
ضربه روی а قرار دارد؛ پس تاکید و کشش هم روی این قسمت است و и کوتاه خوانده میشود.
تمرین
زدانیه
зда́ние
Е اگر تکیهبر باشد، یِ خوانده میشود و اگر تکیهبر نباشد، ای یا اِ تلفظ میشود؛ مثل:
توضیحات
معنی
تلفظ
واژه
فقط یک مصوت е را داریم و یِ تلفظ میشود.
جنگل
لیِس
ле́с
ضربه روی е قرار دارد و یِ خوانده میشود.
اگر
یِسلی
е́сли
ضربه روی я قرار دارد؛ درنتیجه е، ای خوانده میشود.
خانواده
سیم یا
семья́
ضربه روی ы قرار دارد و هردو е ها ای تلفظ میشود.
وقفه
پیریریف
переры́в
ضربه روی о قرار دارد و е بهصورت اِ تلفظ میشود.
روی طاقچه
نا پولکِ
На по́лке
я اگر تکیهبر باشد، یا خوانده میشود. اگر چند я داخل کلمهای داشته باشیم، я های بدون تکیه اغلب ای خوانده میشوند؛ مثل:
توضیحات
معنی
تلفظ
واژه
ضربه روی а قرار دارد؛ پس я ابتدایی ای خوانده میشود.
پانزده
پیتنادست
Пятьна́дцать
ضربه روی я دوم قرار دارد؛ پس یا خوانده میشود. Я اول چون ضربه ندارد، ای خوانده میشود.
پنجاه
پیت دیسیات
Пятьдеся́ть
Я ضربه ندارد؛ پس ای خوانده میشود.
ده
دیِسیت
Де́сять
Я اول ضربه ندارد؛ پس ای خوانده میشود. Я دوم ضربه دارد؛ پس یا خوانده میشود.
توضیح دادن
آبیسنیات
Обясня́ть
Ё همیشه و در هر کلمهای تکیهبر است. گاهی اُ و اغلب یُ خوانده میشود.
توضیحات
معنی
تلفظ
واژه
Ё تکیهبر است و یُ تلفظ میشود.
درخت کریسمس
یولکا
ёлка
Ё تکیهبر است و یُ تلفظ میشود.
عسل
میود
Мёд
Ё تکیهبر است و یُ تلفظ میشود.
شاد
ویسیولی
весёлый
Ё تکیه بر است و اُ تلفظ میشود.
دیگر
یِشو
ещё
حرف ю میتواند باتوجهبه شرایط مختلف بهصورت او یا یو خوانده شود. اگر تکیهبر باشد، کشیدهتر خوانده میشود. جدول زیر را ببینید:
توضیحات
معنی
تلفظ
واژه
اگرچه اولی تکیهبر است؛ اما بااینحال هردو او خوانده میشوند.
دوست میدارم
لوبلو
Лю́блю
تکیهبر نیست و یو خوانده شده است.
کار میکنم
رابوتایو
Рабо́таю
تکیهبر است و او خوانده میشود.
مردم
لودی
Лю́ди
هیچ مصوت دیگری نداریم و یو خوانده میشود.
جنوب
یوگ
юг
تکیهبر است و یو خوانده میشود.
خار
کالیوچکا
Колю́чка
سخن پایانی
همانطورکه گفته شد، تکیه یا ضربه یا اودارنیه از مفاهیم بسیار پایهای در زبان روسی است و بسیار در خوانش کلمات اهمیت دارد؛ بهطوریکه تلفظ اشتباه آن، در لحجه شما تاثیرگزار است و هنگام صحبت با افراد روسی اگر آن را رعایت نکنید، متوجه منظور شما نمیشوند. ما در آموزشگاه زبان روسی با مینو سعی کردیم مثالهای متناسب با سطح مبتدی را برای شما بیاوریم تا بهجای دستوپنجه نرم کردن با معنای کلمات تمرکز اصلی شما بر یادگیری صحیح نکات مربوط به ضربه یا تکیه باشد.
